Leyenda mixe: EL REY CONDOY

Ja´a tu´uk shë ma´a ayu´uk ja´ay, tu´uk casadëch (më mëja´ay mëd tosh chëjkja´ay), yëëch ështa´ay jëëmbajk, yëëch ëshpaadnë ma´a tu´uk CUEVA, majts´k tutsä ëmaye´ek, ma´ayëëch ishtääñ ma´ay it tünk, të pudüjk mët quepkj, yëëch të pabëjktën ma´a chëjktën, PENSARAJTËN ko´o ma´ay it tünk MOJA´ANDËÑ. Ko´o tëguëk shë, ja´a tutsä pétsëm tu´uk mish (Condoy), ma´a majts´k tutsä pëtsëm tu´uk tsääñ mët ështujk quëbajk, ko´o yëë tsëajtën ja´a mish.

Condoytë nëjksh ma ma´ay it LUGARËCH, ma´a Tehuantepec Oaxaca, yëë pëjta´akj PRETEXTËCH ko´o nëjksha´añ ështaja´añ ma lugarëch, ja´a tosh chëjkja´ay të ambëjk ko´o cho´oñ.
Tu´uk shë ñëjksh Condoy, ja´a ko´o miñ mëdakdj ti´ich mëd më´ëñ.
Tu´k shë VIAJE tu´uñ ma´a Oaxaca ja´a mëmiñ ma´ay it më´ëñ ja´a tosh chëjkja´ay moje´emñ, ja´a ko´o tsona´am, ja´a më´ëñ mo´o ko´o ti´ich tsoquëmñ.
Ko´o tso´oñ yëë ështay më´ëñ ja´a ko´o MEJORARATËMBIËK ``REGUIÓN MIXE´´. Condoy më´ëchp ma Oaxaca ja´a jayëch ko´o ma´ait më´ëñ mëdajtam ja´a mëdakbj ma´a wiñ. Ko'o mindë EJERCITO, yëë pë'ëch ñejksh ma'a ``CERRO DEL ZEMPOALTEPETL´´ ma'a Condoy cu´ujy ma´ay it tsa´a ja´a ko´o ambëjk ko´o chundë ayu´uk ja´ay.
Tu´uk shë Condoy cho´oñ ma´a Mitla, ja´a ko´o kojëmñ tu´uk chëjk, ma´a tu´uk Rey nidu´um kojemñ tu´uk chëjk ko´o chundujkën yëë ishpa´ad tu´uk tëgag ja´a ambëjk; ma´a ayu´uk ja´ay ambëjktën ko´o cojy chëjk ma´a ja´a ni du´um REY ja´a cham ``RUINAS DE MITLA´´.
Ko´o cho´oñ ma´a Mitla ja´a Condoy ma´a Oaxaca, të ënukshë ko´o chu´uñ, yëë poksh ma´a ``TULE´´, tëë quepkj nëdambë (shidë PESA 62 kg) mëdsëm pëjy. Condoy mëdamb quepkj ma´a Tule ja´a cha´am ``EL ARBOL DEL TULE´´, ko´o pëjy oknë ja´a Condoy oknë.
Ko´o tsë´ë tsa´añ ishta´ay Condoy ja´a tsa´añ ñejksh ma´a Oacaca, yëë tëjk mëd jë´ën, chu´uñ. Ma´a tëjk tsa´añ  Jack sho´on MOVERAJTËN wiñ Coatlán, ko´o tsa´añ mindë ma´a Nejapan de Madero, tu´uk tosh chëjkja´a ay BRUJERIA chu´uñ ma´a tsa´añ oknë ja´a tsa´a.
Ja´a Rey Condoy mëga´am tu´uk ANILLO, ja´a je´ep cho´oñ ma´a Zempoaltepetl, ma´a quiaj tsonañ ni tëñ LUGARË, ja´a ayu´uk ja´´ay ishta´añ PERO quia´aj isha´andë. Condoy quiaj´aj oknëma´a pudëjkeëm ja´a ayu´uk ja´ay